محمدرضا جبارى

65

سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )

پيروانش ، نقش مذهبى و سياسى وكالت رو به افزايش نهاد و وكلاى آن حضرت ، مسئوليت بيشترى در گردش امور يافتند . به تدريج اين سازمان ، تنها مرجعى شد كه مىتوانست حقانيت امام جديد را تعيين و ثابت كند ؛ براى نمونه ، چون امام جواد عليه السّلام در سال 220 ق . به شهادت رسيد ، رهبران برجسته سازمان وكالت ، جلسه‌اى سرّى در منزل وكيل ارشد آن حضرت ، « محمد بن فرج » 3554712 خ 0 35 خ ترتيب دادند تا امام جديد را ، كه مشخص شد امام هادى عليه السّلام است ، معرفى كنند . 4554712 خ 0 36 خ وكلاى امام هادى عليه السّلام ، به تدريج تجربياتى ارزنده را در سازمان‌دهى پيروانشان در واحدهاى جداگانه به‌دست آوردند . اخبار تاريخى متعدد ، گوياى آنند كه وكلا شيعيان را بر مبناى نواحى گوناگون به چهار گروه تقسيم كردند : ناحيه نخست ، بغداد و مدائن و سواد و كوفه ؛ ناحيه دوم ، بصره و اهواز ؛ ناحيه سوم ، قم و همدان ؛ و ناحيه چهارم ، حجاز و يمن و مصر را شامل مىشد . هر ناحيه به يك وكيل مستقل واگذار مىشد و كارگزاران محلى تحت نظر او منصوب مىشدند . 5554712 خ 0 37 خ برخى از دستور العمل‌هاى امام هادى عليه السّلام به وكلا ، حاكى از وجود سامان‌مندى و نظمى خوب در سازمان وكالت در اين دوره است و همين امر موجب حفظ آن از آسيب‌هاى اجتناب‌ناپذير ، پس از حملات وحشيانه متوكل به شيعيان گرديد . در دوران دو امام هادى و عسكرى عليهما السّلام ، فعاليت سازمان وكالت با توجه به عوامل و زمينه‌هاى خاص اين دوره كه در آستانه عصر غيبت بود ، گسترش يافته و تقويت شد . اهتمام اين دو امام بزرگوار بر عادت دادن شيعه به مراجعه نزد واسطه يا باب ايشان ، يعنى عثمان بن سعيد عمرى قرار داشت . وى مهم‌ترين وكيل اين عصر و سپس اوايل عصر غيبت صغرى بود 6554712 خ 0 38 خ . با شهادت امام عسكرى عليه السّلام ، عثمان بن سعيد ، رهبرى سازمان وكالت را به عنوان نخستين نماينده امام دوازدهم ( عج ) به عهده گرفت . در دوران نيابت وى و به خصوص فرزندش محمد ، سازمان وكالت به بيشترين ميزان گسترش خود در طول حياتش تا آن زمان دست يافت . گذرى بر فهرست وكلاى عصر غيبت صغرا و مقايسه آن با اعصار پيشين به خوبى نشان‌گر ميزان اين گسترش است . 7554712 خ 0 39 خ با توجه به شرايط خاص اين عصر ، كه ابواب و وكلاى حضرت حجت ( عج ) تنها مرجع رسيدگى به مشكلات و مسايل